Grote getallen lezen en schrijven vanaf het vierde leerjaar

In het kort. Grote getallen verdeel je vanaf rechts in groepen van drie: eenheden, duizendtallen, miljoenen. Die groepen lees je daarna van links naar rechts. Elke groep lees je als een gewoon getal van hoogstens drie cijfers, en je zegt erachter tot welke groep hij hoort. 4 072 519 wordt zo: vier miljoen, tweeënzeventigduizend, vijfhonderdnegentien.

Vanaf het vierde leerjaar groeien de getallen voorbij de tienduizend, en daar loopt het vaak mis. Niet omdat kinderen niet kunnen rekenen, maar omdat ze getallen cijfer per cijfer proberen te lezen. Zodra je in groepen van drie leest, wordt een getal van zeven cijfers niet moeilijker dan een van drie. In dit artikel staat het systeem, met leesvoorbeelden tot in de miljoenen en de plaats waar het altijd fout gaat: de nullen in het midden.

Op deze pagina

1. Het systeem van groepen van drie
2. De klassen op een rij
3. Zo lees je een getal hardop
4. Waarom nullen in het midden zo lastig zijn
5. Van gesproken naar geschreven getal
6. In een oogopslag
7. Veelgestelde vragen

Het systeem van groepen van drie

Ons getallenstelsel herhaalt zichzelf om de drie posities. Eenheden, tientallen, honderdtallen, en dan begint het opnieuw: duizendtallen, tienduizendtallen, honderdduizendtallen, en daarna miljoenen op dezelfde manier. Zo een groep van drie heet een klasse.

Dat is goed nieuws, want het betekent dat je kind maar één ding moet kennen: getallen tot 999 lezen. De rest is dat kunstje herhalen en erachter zeggen welke klasse het is.

Daarom wordt een groot getal geschreven met een spatie om de drie cijfers, geteld van rechts naar links: 4 072 519. Wij gebruiken hier spaties tussen de groepen van drie cijfers; in andere Nederlandse teksten kom je ook punten tegen. In Vlaamse schoolboeken staat er een spatie, en een komma is voorbehouden voor de decimalen.

De klassen op een rij

Klasse	Posities	Voorbeeldgetal	Hoe je het leest
Eenheden	eenheid, tiental, honderdtal	519	vijfhonderdnegentien
Duizendtallen	duizend, tienduizend, honderdduizend	072	tweeënzeventigduizend
Miljoenen	miljoen, tienmiljoen, honderdmiljoen	4	vier miljoen
Samen		4 072 519	vier miljoen tweeënzeventigduizend vijfhonderdnegentien

Merk op dat de klasse van de duizendtallen hierboven als 072 geschreven staat. Die voorloopnul lees je niet mee: je zegt tweeënzeventigduizend, niet nul tweeënzeventigduizend. Binnen een klasse lees je gewoon het getal dat er staat.

Zo lees je een getal hardop

Vier stappen, en ze werken voor elk getal, hoe lang ook.

1. Zet de groepen van drie af, tellend vanaf rechts. Laat je kind dat met een potlood doen: 4 072 519.
2. Begin links. Lees de eerste groep als een gewoon getal: vier.
3. Zeg de klasse erbij: vier miljoen.
4. Ga naar de volgende groep en herhaal, tot je bij de laatste groep komt. Bij de laatste groep zeg je geen klasse, want dat zijn gewoon de eenheden.

Die eerste stap lijkt overbodig maar is de belangrijkste. Een kind dat 4072519 als een muur van cijfers ziet, raakt de tel kwijt. Hetzelfde getal met spaties is meteen leesbaar. Laat je kind daarom altijd eerst groeperen, ook op een toets.

Waarom nullen in het midden zo lastig zijn

Neem 3 005 040. Kinderen lezen dat als drie miljoen vijfduizend veertig, en dat klopt. Maar schrijf je het omgekeerd, dan gaat het mis: veel kinderen schrijven 3 5 40, of 35040, want ze schrijven wat ze horen.

Het probleem is dat je een nul niet uitspreekt, maar wel moet schrijven. Elke klasse heeft altijd precies drie posities, ook als er weinig staat. Vijfduizend is in de duizendtallenklasse dus 005, en veertig in de eenhedenklasse is 040.

De remedie is een vast hulpmiddel: laat je kind eerst drie lege vakjes per klasse tekenen en die van rechts naar links invullen. Wat leeg blijft, wordt een nul. Dat duurt tien seconden en voorkomt bijna elke fout van dit type.

Let ook op de volledig lege klasse. In 5 000 231 is de duizendtallenklasse helemaal nul, en die spreek je niet uit: vijf miljoen tweehonderdeenendertig. Kinderen die dat horen, vergeten de drie nullen te schrijven en maken er 5 231 van, een getal dat bijna duizend keer te klein is.

Van gesproken naar geschreven getal

De omgekeerde oefening is moeilijker dan lezen en wordt vaak overgeslagen. Toch is ze het meest zinvol, want ze dwingt je kind om over de posities na te denken.

Werk zo: dicteer een getal, laat je kind eerst de klassen aftekenen als lege vakjes, en laat het pas daarna invullen. Zeg het getal traag en in brokken, zoals het geschreven staat: twee miljoen, driehonderdzes duizend, veertig. Die pauzes komen overeen met de spaties.

Een paar goede oefengetallen, oplopend in moeilijkheid: 42 700, 108 006, 900 090, 3 005 040 en 5 000 231. Lukken die vijf foutloos, dan zit de basisaanpak goed. Meer oefening per leerjaar vind je bij de getallen van het vierde leerjaar.

In een oogopslag

Geschreven	Gesproken	Valkuil
4 072 519	vier miljoen tweeënzeventigduizend vijfhonderdnegentien	de voorloopnul niet meelezen
108 006	honderdachtduizend zes	006 schrijven, niet 6
900 090	negenhonderdduizend negentig	090 schrijven, niet 90
3 005 040	drie miljoen vijfduizend veertig	twee klassen met nullen na elkaar
5 000 231	vijf miljoen tweehonderdeenendertig	de hele lege klasse van duizendtallen

Elke klasse heeft altijd drie posities. Wat je niet uitspreekt, moet je toch schrijven.

Veelgestelde vragen