In het kort. Werkwoordspelling oefen je in vijf vaste stappen: herken het werkwoord, bepaal de tijd, kies de juiste vorm, schrijf ze op en controleer met een vervangproef. Het stappenplan is belangrijker dan de woordenlijst, want een kind dat de stappen kent, kan ook werkwoorden spellen die het nooit eerder zag.
Op deze pagina
- Waarom woordenlijsten hier niet werken
- Het stappenplan in vijf stappen
- Een voorbeeld volledig uitgewerkt
- Hoeveel en hoe vaak oefenen?
- Fouten die op iets anders wijzen
- Het stappenplan in één oogopslag
- Veelgestelde vragen
Werkwoordspelling is de enige spellingcategorie waar je kind niet kan terugvallen op geheugen. Bij fiets of trein helpt het beeld van het woord. Bij wordt helpt dat niet: dezelfde klank kan drie verschillende schrijfwijzen opleveren, afhankelijk van de zin eromheen.
Waarom woordenlijsten hier niet werken
Veel kinderen oefenen werkwoordspelling door lijstjes te leren: hij wordt, hij vindt, hij houdt. Dat werkt tot de toets, en daarna niet meer. Want in een echte tekst komt niet hij wordt voor, maar de jongen die naast mij zit wordt ongeduldig.
Wat wél overdraagbaar is, is een procedure. Vijf stappen die je op elk werkwoord kunt loslaten, ook op werkwoorden die je kind nooit eerder gezien heeft. Dat is het verschil tussen iets kennen en iets kunnen.
Het stappenplan in vijf stappen
- Is dit een werkwoord? Kan je er ik of wij voor zetten en betekent het een handeling? Het antwoord is geen werkwoord, hij antwoordt wel.
- Welke tijd is het? Gebeurt het nu, gebeurde het vroeger, of is het al af? Nu → tegenwoordige tijd. Vroeger → verleden tijd. Al af, met is, was, heeft of had erbij → voltooid deelwoord.
- Kies de vorm die bij die tijd hoort. Tegenwoordige tijd: de ik-vorm, plus t bij jij, u, hij, zij of het. Verleden tijd: de ik-vorm plus -te(n) of -de(n). Voltooid deelwoord: ge plus de ik-vorm plus d of t.
- Pas ’t kofschip toe waar nodig. Bij de verleden tijd en het voltooid deelwoord kijk je naar de laatste letter van de stam. Staat die in ’t kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan schrijf je een t. Anders een d.
- Controleer met de vervangproef. Vervang het werkwoord door een vorm van lopen en luister of je een t hoort.
Stap 2 is de stap die kinderen overslaan, en het is meteen de stap waar de meeste fouten ontstaan. Laat je kind die altijd hardop uitspreken.
Een voorbeeld volledig uitgewerkt
De zin: Vroeger …… (verhuizen) wij bijna elk jaar.
- Is het een werkwoord? Ja, verhuizen is een handeling.
- Welke tijd? Er staat vroeger, dus verleden tijd.
- Welke vorm? Verleden tijd meervoud: de ik-vorm plus -ten of -den. De ik-vorm is verhuis.
- ’t Kofschip: de stam is verhuiz-, en de z staat niet in ’t kofschip. Dus -den.
- Resultaat: verhuisden. Controle: vroeger liepen wij — een verleden tijd meervoud, dat klopt.
Let op stap 4. Wie hier naar de ik-vorm verhuis kijkt in plaats van naar de stam verhuiz-, ziet een s en schrijft fout “verhuisten”. Voor de tegenwoordige tijd heb je de ik-vorm nodig, voor ’t kofschip de stam. Dat onderscheid staat uitgebreider in ons artikel over de dt-regel.
Hoeveel en hoe vaak oefenen?
Tien minuten per dag, vier tot vijf dagen per week. Dat is genoeg, en het is beter dan een uur in één keer. Automatiseren gebeurt door herhaling gespreid over tijd, niet door volume op één moment.
Begin met één tijd tegelijk. Pas als de tegenwoordige tijd vlot gaat, voeg je de verleden tijd toe. Door elkaar oefenen komt later: dat is de eindtest, niet de leerfase.
Op Taalkrak vind je de werkwoordspelling terug per leerjaar, van het 4de leerjaar over het 5de leerjaar tot het 6de leerjaar, met meteen feedback bij elke oefening.
Fouten die op iets anders wijzen
Niet elke werkwoordfout is een spellingfout. Drie signalen die iets anders betekenen:
- Je kind vindt het werkwoord niet in de zin. Dan is dit geen spellingprobleem maar een probleem met zinsontleding. Oefen eerst taalbeschouwing.
- Je kind kent de regel maar past ze niet toe onder tijdsdruk. Dat is een kwestie van automatiseren: meer herhaling, kortere blokjes.
- Je kind schrijft hetzelfde woord vandaag juist en morgen fout. Als dat maanden aanhoudt, is een gesprek met de zorgleerkracht zinvol.
Het stappenplan in één oogopslag
| Stap | Vraag | Wat je doet |
|---|---|---|
| 1 | Is dit een werkwoord? | zet er ik voor |
| 2 | Welke tijd? | nu, vroeger of al af |
| 3 | Welke vorm hoort daarbij? | ik-vorm (+t) · ik-vorm + te/de · ge + ik-vorm + d/t |
| 4 | ’t Kofschip nodig? | kijk naar de laatste letter van de stam |
| 5 | Klopt het? | vervangproef met lopen |
Veelgestelde vragen
Zin om het meteen te proberen? De les ’t kofschip voor het vierde leerjaar staat gratis online: de uitleg en alle oefeningen, zonder account en zonder betaalgegevens.
De tegenwoordige tijd komt meestal vanaf het vierde leerjaar systematisch aan bod. De verleden tijd en het voltooid deelwoord volgen in het vijfde en zesde leerjaar.
De stam is het hele werkwoord min -en: verhuizen → verhuiz-. De ik-vorm is die stam met de spellingregels toegepast: verhuis. Voor de dt-regel gebruik je de ik-vorm, voor ’t kofschip de stam.
Ja, maar pas nadat je kind de tijd kan bepalen. ’t Kofschip is stap 4 van vijf. Wie stap 2 niet beheerst, heeft niets aan stap 4.
Voor de meeste kinderen enkele maanden van regelmatige korte oefening. Het is normaal dat het in vrij schrijven later vastzit dan in invuloefeningen.
Zeker, in de leerfase. Een spiekkaart die je gebruikt tot je ze niet meer nodig hebt, is een hulpmiddel, geen valsspelen.
Omdat het onderwerp verder van het werkwoord staat en het werkgeheugen meer moet vasthouden. Laat het onderwerp in lange zinnen eerst onderstrepen voor het de uitgang kiest.