Aanvankelijk lezen: hoe leert een kind in het eerste leerjaar lezen?

In het kort. Aanvankelijk lezen is het leesonderwijs van het eerste leerjaar. Het loopt van klankbewustzijn naar letterkennis, dan naar korte mkm-woorden zoals vis en sok, en tot slot naar eenvoudige zinnen. Rond de kerstvakantie mag je verwachten dat je kind korte woordjes zelfstandig leest.

Op deze pagina

1. Wat aanvankelijk lezen betekent
2. De vier stappen van het leesproces
3. Tijdlijn per vakantieperiode
4. Waarom de volgorde van de letters niet toevallig is
5. Wat je thuis merkt en wat je doet
6. De tijdlijn in één oogopslag
7. Veelgestelde vragen

Het eerste leerjaar is het jaar waarin een kind leert lezen. Wat er precies gebeurt en in welke volgorde, zie je thuis maar half — je merkt vooral dat er op een dag plots woordjes ontcijferd worden.

Wat aanvankelijk lezen betekent

Aanvankelijk lezen is het leren lezen zelf: het opbouwen van de koppeling tussen letters en klanken, en het samenvoegen daarvan tot woorden. Het speelt zich hoofdzakelijk af in het eerste leerjaar.

Daarna volgt voortgezet lezen: het vlotter en sneller maken van wat al kan, in het tweede en derde leerjaar. En vanaf het derde verschuift de nadruk naar lezen om te leren.

Aanvankelijk lezen gaat dus over technisch lezen, niet over begrijpen. Zie het verschil in technisch lezen versus begrijpend lezen.

De vier stappen van het leesproces

1. Klankbewustzijn. Beseffen dat een woord uit losse klanken bestaat, en die kunnen horen, tellen en samenvoegen. Zie hakken en plakken.
2. Klank-tekenkoppeling. Bij elke klank hoort een letterteken. Je kind leert die koppeling in kleine groepjes letters tegelijk.
3. Woorden decoderen. De klanken van een woord achter elkaar zeggen en samenvoegen: v-i-s wordt vis.
4. Automatiseren. Het woordbeeld in één oogopslag herkennen, zonder nog te spellen. Dit is waar het hele lager onderwijs naartoe werkt.

Elke stap steunt op de vorige. Een kind dat vastloopt bij stap 3, heeft meestal iets nodig van stap 1 — niet meer oefening in stap 3.

Tijdlijn per vakantieperiode

Periode	Waar je kind doorgaans staat
1 september tot herfstvakantie	klankbewustzijn, eerste letters, eerste korte woordjes zoals ik en aap
herfst- tot kerstvakantie	het grootste deel van de letters, mkm-woorden zoals vis, sok, tak
kerst- tot krokusvakantie	alle letters, langere woorden met twee medeklinkers zoals stoel en plant
krokus- tot paasvakantie	korte zinnen lezen, tempo neemt toe
paasvakantie tot zomer	vlot korte teksten lezen, eerste leesboekjes zelfstandig

Dit is een richtlijn. Methodes verschillen, en kinderen ook: wie in maart pas doorbreekt, kan in het derde leerjaar perfect meedraaien.

Waarom de volgorde van de letters niet toevallig is

Scholen beginnen niet met a, b, c. Ze kiezen eerst letters waarmee je snel echte woordjes kunt maken, en die klankzuiver zijn: je hoort precies wat je schrijft.

Vaak zijn dat letters als m, a, s, i, k en r. Met die zes maak je al mis, mas, kar, kis, raam — en dat betekent dat je kind na twee weken al echt kan lezen in plaats van losse letters te leren.

Meer over de aanpak en het verschil tussen letternaam en letterklank lees je in letters leren kennen.

Wat je thuis merkt en wat je doet

Je merkt: je kind spelt woorden hardop, leest alles wat het ziet — verkeersborden, verpakkingen, ondertitels — en raakt af en toe zichtbaar gefrustreerd. Alle drie zijn goede tekens.

Je doet: tien minuten per dag samen lezen, zonder druk, met wachttijd voor je helpt. De concrete aanpak staat in thuis leren lezen oefenen.

Je maakt je zorgen als: je kind rond de kerstvakantie de aangeleerde letters nog niet herkent, of korte woordjes niet kan samenvoegen. Bespreek dat dan met de juf of meester. Zie ook leesproblemen herkennen.

Oefenen op eigen tempo kan bij lezen op Taalkrak, met materiaal voor het 1ste leerjaar dat deze opbouw volgt.

De tijdlijn in één oogopslag

Tegen	Verwacht je
de herfstvakantie	de eerste letters en woordjes
de kerstvakantie	korte mkm-woorden zelfstandig lezen
de krokusvakantie	alle letters, langere woorden
de paasvakantie	korte zinnen
de zomer	eenvoudige leesboekjes

Veelgestelde vragen

Liever meteen oefenen? De les de letter s voor het eerste leerjaar staat gratis online: de uitleg en alle oefeningen, zonder account en zonder betaalgegevens.